Wisłoczek to dziś nieduża wieś w dolinie potoku o tej samej nazwie. Pod względem znaczeniowym hydronim ten jest zdrobnieniem od słowa Wisłok. Z tego też względu wydaje się, że miano osady poszło od cieku, a nie odwrotnie.
Jednak historia nazwy Wisłoczek nie jest taka prosta i - co ciekawsze - przenosi nas w czasy, kiedy stałe osadnictwo w dolinie Wisłoka powyżej Odrzechowej dopiero zaczęło się rozwijać.
Jeden z najstarszych dokumentów, który dotyczy doliny górnego Wisłoka, pochodzi z 1361 r. Jego fragment brzmi: „król Kazimierz nadaje Piotrowi i Pawłowi, braciom rodzonym z Węgier, Węgrom, miejsca puste zw. Wysloczkie aż do źródeł rzeki Wisłok” (cytat za A. Fastnacht, 2002, s. 226).
Zapisek ten jest bardzo pouczający i pozwala zrozumieć przynajmniej niektóre mechanizmy nazewnicze, które zachodziły we wczesnym etapie rozwoju stałego osadnictwa lub - być może - nawet w okresie go poprzedzającym.
Z tego jednego zdania można wnioskować:
1. w tamtym czasie zlewnia górnego Wisłoka nie była zamieszkała (loca deserta Wysloczkie);
2. zlewnia ta posiadała jednak nazwę, co oznacza, że była penetrowana przez człowieka. Ośrodkiem osadniczym dla tego regionu musiała być Odrzechowa;
3. wymienione Wysloczkie, wszystko na to wskazuje, należy rozumieć jako Wisłoczki. Taka nazwa mówi, że powyżej Odrzechowej nie było jeszcze potrzeby odróżniania Wisłoka od jego dopływów. Wystarczyło ogólne określenie miejsca, gdzie potoki - Wisłoczki - łączą się ze sobą i tworzą jedną rzekę Wisłok (ryc. 1);
4. teren o nazwie Wisłoczki musiał się zaczynać gdzieś na południe od dzisiejszych Pastwisk lub Rudawki Rymanowskiej, gdyż tam do dnia dzisiejszego zachował się taki hydronim (nasz tytułowy Wisłoczek). W 1518 r. był on określany jako Visloczek primum, w celu odróżnienia go od innego – Vapiennego Visloczka. Ten ostatni to prawdopodobnie potok płynący przez Polany Surowiczne. Jego nazwa zanikła, ale pośrednio mówią o niej określenia lasu i potoku na terenie tej wsi – Wapielnik (łemkowskie: Wapelnyk);
5. ponadto był jeszcze trzeci Wysloczek. Mianem tym określano w dokumentach z lat 1435 i 1437 dzisiejszą wieś Wisłok Wielki, położoną nad rzeką główną rozpatrywanej zlewni. Wskazuje to, że słowo Wisłok zostało przeniesione w najwyższy odcinek rzeki – wg danych historycznych - dopiero w drugiej połowie XV w. (w roku 1461 – de Wisloka, a w 1477 – Vyslok) (ryc. 2);
6. przypuszczalnie gdzieś w tym okresie nazwa Wysloczkie zanikła, a wymieniany Wisłoczek (primum), nad którym powstała tytułowa wieś, jest jedynym jej śladem we współczesnej nomenklaturze (ryc. 3).
 |
 |
Podobne mechanizmy nazwotwórcze udało mi się zrekonstruować w większości dorzeczy Beskidu Niskiego i Bieszczadów Zachodnich.
Wieś Wisłoczek powstała na przełomie XIV i XV w. Początkowo miała miano Międzyrzecze, gdyż pod taką nazwą w 1512 r. Zbigniew Sienieński przeniósł ją z prawa niemieckiego na wołoskie (Fastnacht A. 2007, s. 149; 2002, s. 226). Od tego okresu do 1946 r. osada zamieszkana była prawie w całości przez Rusinów (Wołochów). Odzwierciedlają to dobrze nazwy terenowe, występujące na starych mapach oraz zapisane od dawnych mieszkańców. O nazwach tych opowiem podczas następnej wycieczki.
Wojciech Krukar
