Wśród wielu wybitnych Polaków pochodzących z Kresów Wschodnich szczególne miejsce zajmuje Kazimierz Nowak – podróżnik, reporter i fotograf, który jako pierwszy człowiek na świecie samotnie przemierzył Afrykę z północy na południe i z powrotem. Jego niezwykła historia to opowieść o odwadze, wytrwałości i wierze w sens poznawania świata.
Kazimierz Nowak to jedna z najbardziej niezwykłych, a przez wiele lat zapomnianych postaci polskiego międzywojnia. Urodzony 11 stycznia 1897 roku w Stryju, na dawnych Kresach Wschodnich, wyrósł w świecie przenikania się kultur i tradycji. Ta kresowa otwartość, wrażliwość i ciekawość świata stały się fundamentem jego późniejszej pasji – podróżowania. Wyprawę życia czyli podróż przez Afrykę Nowak rozpoczął w 1931 roku. Przez pięć lat przemierzał kontynent różnymi środkami – rowerem, pieszo, konno, czółnem i wielbłądem. Pokonał ponad 40 tysięcy kilometrów, od Trypolisu w Libii po Przylądek Igielny w Republice Południowej Afryki i z powrotem. Podczas tej podróży zmagał się z chorobami, upałem i brakiem środków, ale nigdy nie stracił ducha. Z Afryki przesyłał do Polski swoje reportaże i fotografie, które publikowała prasa międzywojenna. Opisywał nie tylko piękno kontynentu, ale przede wszystkim ludzi – z szacunkiem i zrozumieniem, tak rzadkim w epoce kolonialnej.
Trudno nie zauważyć, że właśnie kresowe pochodzenie ukształtowało w Nowaku odwagę, wrażliwość i otwartość na różnorodność. Z tych samych ziem wywodzili się inni wybitni podróżnicy – Bronisław Piłsudski, badacz ludów Dalekiego Wschodu, oraz Ferdynand Ossendowski, autor słynnej książki Przez kraj ludzi, zwierząt i bogów. Wszyscy oni łączyli przygodę z nauką, pasję z refleksją i dowodzili, że Kresy były kolebką ludzi nieprzeciętnych duchem.
Po powrocie do kraju Kazimierz Nowak planował kolejne wyprawy, ale trudne warunki zdrowotne i wyczerpanie organizmu po pięcioletniej podróży doprowadziły do jego śmierci w 13 października 1937 roku, w wieku zaledwie czterdziestu lat.
Dziś jego postać przeżywa zasłużony renesans. Wydana po latach książka Rowerem i pieszo przez Czarny Ląd przypomniała Polakom o niezwykłym podróżniku z Kresów. W wielu miastach znajdują się jego pomniki, szkoły noszą jego imię, a rowerzyści i podróżnicy organizują wyprawy jego śladami.
Postać Kazimierza Nowaka jest dziś symbolem odwagi, determinacji i ciekawości świata. Pokazuje, że nawet w najtrudniejszych warunkach można pozostać wiernym swoim ideałom. Jego życie to dowód na to, że prawdziwa podróż nie polega jedynie na przemierzaniu tysięcy kilometrów, lecz na otwarciu się na drugiego człowieka. Kazimierz Nowak na zawsze pozostanie w gronie najwybitniejszych polskich podróżników pochodzących z Kresów – ludzi, którzy swoją pasją i wytrwałością zapisali się na kartach historii nie tylko Polski, ale i całego świata.
Krzysztof Buczek
